บทความ Id Ego Superego

          ซิกมันด์ ฟรอยด์ นักจิตวิทยาที่มีชื่อเสียงโดดเด่นในด้านทฤษฎีจิตวิเคราะห์ (Psychoanalysis) ได้แบ่งการวิเคราะห์จิตของมนุษย์ออกเป็น 3 ระดับ คือ 1. จิตสำนึก (Conscious) 2. จิตกึ่งสำนึก (Pre-conscious) และ 3. จิตใต้สำนึก (Unconscious) ซึ่งเกี่ยวข้องและอาจเคยได้ยินกันในชื่อของ Id Ego และ Super Ego พลังงานจิตที่เป็นส่วนหนึ่งของการแสดงออกทางพฤติกรรมของมนุษย์

Id เป็นส่วนหนึ่งของจิตใต้สำนึก แหล่งรวบรวมความต้องการ ความอยาก ความต้องการทางเพศ ความก้าวร้าว ความกลัว หรือประสบการณ์ในวัยเด็กอันแสนเจ็บปวดจนไม่อยากจดจำ ทำให้ Id เป็นพลังงานที่ตอบสนองความต้องการเบื้องลึก โดยอาจมองข้ามเหตุผล ความถูกต้องเหมาะสม หรือที่เคยได้ยินกันว่า “อยากได้ก็ต้องได้”

ส่วน Super Ego จะมีอยู่ในจิตทั้ง 3 ระดับ เกิดขึ้นจากการเรียนรู้ในชีวิต ทั้งกฎระเบียบ กติกา ศีลธรรม ฯลฯ จึงทำให้รู้ถูก-ผิด สิ่งใดเหมาะสมหรือไม่ ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมการเติบโตและการเรียนรู้ของแต่ละบุคคล

สุดท้าย Ego คือพฤติกรรมที่แสดงออกตาม Id หรือ Super Ego เปรียบเหมือนตัวควบคุมที่ทำให้ทั้งสองอย่างทำงานอย่างสัมพันธ์และประนีประนอมกัน  อยู่ในส่วนของจิตสำนึกที่รู้ตัวตลอดเวลา ทำให้การแสดงออกของพฤติกรรมเป็นไปตามเหตุผล ความเหมาะสม หรือตามที่สังคมยอมรับ

ในสถานการณ์ต่าง ๆ บุคคลจะมีการแสดงออกตามที่ Id ต้องการ และ Super Ego จะเป็นตัวบอกว่าสิ่งนั้นถูกต้อง เหมาะสมหรือไม่ เมื่อ Id คล้อยตาม Super Ego ก็จะมี Ego ที่ทำให้ทั้งสองอย่างสมดุลกันและแสดงออกได้อย่างเหมาะสม แต่หาก Id มีพลังมากกว่า Super Ego ก็จะเกิดกลไกการป้องกันตนเอง (Defense Mechanism) ที่ได้มาจากการที่ Ego พยายามถ่วงดุลทั้งสองอย่างให้สอดคล้องกัน เพื่อตอบสนองความต้องการไม่ให้ขัดแย้งจนเกินไป

ฟรอยด์ได้อธิบายจิตทั้ง 3 ระดับและพลังงานทางจิตนี้เอาไว้ในรูปแบบของภูเขาน้ำแข็งเพื่อให้เข้าใจได้ง่าย

ที่มา: เติมศักดิ์ คทวณิช.(2546).จิตวิทยาทั่วไป (General Psychology).กรุงเทพฯ: ซีเอ็ดยูเคชั่น.